روان و جامعه (درآمدی بر مطالعات روان اجتماعی)

جامعه‌شناسی مدرن به‌مثابه‌ی اعتراضی به دیدگاه‌های تک‌ساحتی به انسان در مکاتبی اندیشگانی، چون فایده‌گرایی، اقتصاد کلاسیک، داروینیسم اجتماعی، و مارکسیسم عوامانه، پدید آمد. همه‌ی جامعه‌شناسان بزرگ قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم یکی از وظایف اصلی خویش را افشای غیرواقعی‌بودن چنین انتزاع‌هایی می‌دانستند: انسان اقتصادی و انسان سودجو در اقتصاد کلاسیک؛ انسان سیاسی و قدرت‌طلب در سنت ماکیاولیستی علوم سیاسی؛ انسان خودصیانت‌گر و امنیت‌طلب در اندیشه‌ی هابز و داروین؛ انسان جنسی یا لیبیدویی و لذت‌جو در فرویدگرایی جزم‌اندیش؛ و حتی انسان مذهبی و خداجو در نگاه متألهان. چه کنایه‌آمیز خواهد بود اگر کاشف به‌عمل آید که دستاورد ایشان نیز صرفا خلق یک کلیشه‌ی انتزاعی دیگر بوده است: انسان اجتماعی‌شده و منزلت‌طلب در نگاه جامعه‌شناسان معاصر ما.